100% sok owocowy a zdrowy metabolizm

100% sok owocowy a zdrowy metabolizm

Istnieje przekonanie, że 100% sok owocowy, ze względu na obecność cukrów prostych i niską zawartość błonnika, a także płynną konsystencję, może mieć negatywny wpływ na kontrolę masy ciała i stężenia glukozy w surowicy krwi. Poglądy te jednak opierają się jednak jedynie na przypuszczeniach niż na solidnych dowodach naukowych. W tym artykule dokonano przeglądu ostatnich badań analizujących wpływ spożycia soku owocowego na wybrane parametry metaboliczne.

KONTROLA GLIKEMII

Powszechnie wiadomo, że produkty spożywcze o wysokim indeksie glikemicznym (IG) lub ładunku glikemicznym, takie jak: białe pieczywo, czy też napoje zawierające glukozę, szybko zwiększają poposiłkowe stężenie glukozy we krwi. Czy wzrost poziomu glukozy obserwujemy również w przypadku spożycia 100% soku owocowego?

W ostatniej metaanalizie zebrano dane z 18 randomizowanych kontrolowanych badań klinicznych (RCT) obejmujących łącznie 960 osób dorosłych i analizujących wpływ spożycia 100% soku owocowego na wybrane parametry kontroli glikemii. Duża część populacji badanej miała nadwagę lub zaburzenia metaboliczne, takie jak hipercholesterolemia lub cukrzyca typu 2 (CT2).

W porównaniu z grupą kontrolną, spożycie 100% soku owocowego nie miało istotnego wpływu na stężenie glukozy na czczo, wskaźnik HOMA-IR, stężenie insuliny i poziom hemoglobiny glikowanej (marker długotrwałego wyrównania stężenia glukozy). Uzyskane wyniku sugerują, że spożycie 100% soku owocowego ma neutralny wpływ na kontrolę glikemii.

W innej metaanalizie, zebrano 12 RCT obejmujących 412 osób dorosłych z otyłością, czynnikami ryzyka rozwoju CT2 lub choroby sercowo-naczyniowej. W połowie analizowanych badań spożycie soku owocowego wynosiło 400 ml dziennie lub więcej. Jednak wyniki były podobne do tych uzyskanych w poprzedniej metaanalizie. Zaobserwowano, że spożycie 100% soku owocowego nie wpłynęło znacząco zarówno na poziom glukozy na czczo, jak i na stężenie insuliny.

Analiza wykonana w podgrupach wykazała, że na uzyskane wyniki nie miały wpływu: stężenie glukozy na początku badania, czas trwania badania, rodzaj spożywanego soku owocowego, indeks glikemiczny soku i jakość badania, co sugeruje spójny wpływ spożycia 100% soku owocowego na populacje "z grupy ryzyka".

Dwa czynniki mogły mieć wpływ na uzyskane wyniki. Wbrew oczekiwaniom, 100% sok owocowy nie ma wysokiego IG. Międzynarodowe tabele IG wykazują, że 100% sok jabłkowy ma IG=41, podczas gdy 100% sok pomarańczowy ma IG=50 – obie wartości są niższe niż IG chleba pełnoziarnistego czy owsianki.

Innym powodem może być wysoka zawartość związków polifenolowych w 100% soku owocowym. Sugeruje się, że polifenole odgrywają ważną rolę w regulacji proporcji glukoza-insulina, ponieważ mogą hamować wchłanianie glukozy, stymulować wydzielanie insuliny i wychwyt glukozy przez komórki oraz modulować szlaki sygnalizacji komórkowej, jak również wpływać na ekspresję genów.

RYZYKO ROZWOJU CUKRZYCY

Dwie metaanalizy zostały przeprowadzone na podstawie prospektywnych badań obserwacyjnych. Oznacza to, że uzyskane wyniki mogą wykazywać na potencjalny związek, ale nie zależność przyczynowo-skutkową.

W pierwszej metaanalizie analizowano wyniki z cztery prospektywnych badań kohortowych i stwierdzono, że konsumpcja 100% soku owocowego nie jest związana z ryzykiem wystąpienia CT2 (RR=1,03, p=0,62).

Druga metaanaliza oceniała wpływ spożycia napojów słodzonych cukrem (17 badań), słodzonych słodzikiem (substancja słodząca) (10 badań) lub 100% soku owocowego bez dodatku cukrów (13 badań) na ryzyko rozwoju CT2. Uzyskane wyniki wykazały, że wysokie spożycie wszystkich tych napojów (> 250 ml dziennie) wyraźnie zwiększało ryzyko CT2. W odniesieniu do 100% soku względne ryzyko było na poziomie 1,07 i osiągnęło istotność statystyczną po uwzględnieniu czynników zakłócających, w tym otyłości. Autorzy stwierdzili, że wyniki uzyskane dla 100% soku owocowego (w przeciwieństwie do słodkich napojów) należy interpretować ostrożnie ze względu na ich niską jakość badań.

Fruitjuicematters
CZYNNIKI RYZYKA CHORÓB SERCOWO-NACZYNIOWYCH 

Powszechnie wiadomo, że spożywanie owoców i warzyw może chronić przed chorobami układu krążenia. Kilka badań oceniało, czy spożycie soków owocowych może przynieść podobne korzyści.

Zespół metaboliczny (ZM) – jest to zespół wzajemnie powiązanych czynników, które zwiększają ryzyko rozwoju chorób serca. Definicja ZM według Międzynarodowej Federacji Diabetologicznej została przedstawiona w Tabeli 1.

Silveira i współpracownicy przeprowadzili badanie, w trakcie którego ochotnicy pili codziennie przez 8 tygodni 100% sok z czerwonych pomarańczy (bogaty w likopen). W porównaniu z grupą kontrolną, spożycie soku pomarańczowego wiązało się z obniżeniem ciśnienia tętniczego krwi i zmniejszeniem insulinooporności, jak również wykazywało działanie przeciwzapalne, przeciwutleniające i obniżające stężenie lipidów. Wszystkie zaobserwowane efekty mogą odgrywać istotną rolę w zapobieganiu rozwoju ZM.

Fruitjuicematters

Profil lipidowy – do badania zrekrutowano dorosłe osoby o podwyższonym lub prawidłowym poziomie cholesterolu. Grupa badana przez 60 dni spożywała 750 ml soku pomarańczowego z soku zagęszczonego (bez dodatku cukru).

U osób z podwyższonym poziomem cholesterolu na początku badania stężenie cholesterolu o niskiej gęstości (LDL-C) zmniejszyło się po zakończeniu okresu interwencyjnego. Jednocześnie poziom cholesterolu o dużej gęstości (HDL-C) wzrósł po okresie interwencyjnym. Uzyskane wyniki sugerują, że sok pomarańczowy może ułatwiać transfer wolnego cholesterolu do frakcji HDL.

W innej pracy uzyskano podobne wyniki. W tym badaniu, 25 zdrowych kanadyjskich mężczyzn i kobiet z podwyższonym poziomem cholesterolu całkowitego przydzielono do jednej z trzech grup otrzymujących 1, 2 lub 3 szklanki (250 ml) 100% soku pomarańczowego dziennie przez trzy okresy 4-tygodniowe, po którym następował 5-tygodniowa przerwa (tzw. okres wymywania).

Spożywanie 750 ml soku dziennie znacząco podniosło poziom HDL-C o 21%, natomiast nie dotyczyło to spożycia 250 ml i 500 ml soku (Ryc. 1). Uzyskane wyniki wskazują, że spożywanie dziennie 750 ml soku może przynosić potencjalne korzyści zdrowotne w postaci wzrostu cholesterolu frakcji HDL.

Sok pomarańczowy może również wpływać na poziom lipidów w populacji osób aktywnych. W jednym z badań, 13 kobiet wypijało dziennie 500 ml soku pomarańczowego i uczestniczyło w 1 godzinnym treningu aerobowego 3 razy w tygodniu przez 3 miesiące. W populacji badanej stężenie cholesterolu LDL-C zmniejszyło się o 15%, podczas gdy poziom HDL-C wzrósł o 18%. W grupie kontrolnej nie odnotowano znaczących zmian w poziomie cholesterolu.

Co ciekawe, tylko w grupie otrzymującej sok pomarańczowy poziom mleczanów we krwi zmniejszył się, a sprawność fizyczna uległa poprawie. Należy zaznaczyć, że wysoki poziom mleczanów we krwi jest częstą przyczyną skurczów i bólów mięśni.

Mechanizmy – potencjalne korzyści dla układu sercowo-naczyniowego wynikające ze spożycia soku pomarańczowego mogą wiązać się z wysoką zawartością hesperydyny w owocach cytrusowych. Hesperydyna jest flawonoidem występującym głównie w pomarańczach i cytrynach.

We francuskim RCT brało udział 24 mężczyzn z nadwagą, którzy przez 4 tygodnie otrzymywali 500 ml soku pomarańczowego, napoju z hesperydyną lub napoju placebo. Wyniki tego badania wykazały, że zarówno sok pomarańczowy, jak i hesperydyna znacznie obniżają rozkurczowe ciśnienie tętnicze krwi i poprawiają zależną od śródbłonka reaktywność mikronaczyniową (wskaźnik skurczu i relaksacji mięśniówki naczyniowej). Sugeruje to, że korzyści wynikające ze spożycia pomarańczy i 100% soku pomarańczowego są prawdopodobnie spowodowane zawartością hesperydyny.

Podobnie w innym francuskim badaniu stwierdzono, że spożywanie soku pomarańczowego (do 600 ml dziennie) przez okres 4 tygodni znacznie zwiększa poziom antyoksydantów. To z kolei korelowało z poziomem hesperydyny w osoczu i redukcją szkodliwych, reaktywnych form tlenu.

Inne badanie wykazało, że spożycie soku pomarańczowego może prowadzić do krótkotrwałego zwiększenia poziomu 8 różnych flawanonów i 15 związków fenolowych. Flawanony są związkami rozpuszczalnymi, które znajdują się w mętnym soku, a nie w komórkach, co tłumaczy ich zwiększoną biodostępność w soku w porównaniu z całymi owocami.

Uważa się, że spożycie mieszanki soków owocowych może korzystnie wpływać na układ sercowo-naczyniowy, dostarczając do organizmu szeregu polifenoli i witamin, wykazujących własne efekty biologiczne.

KONTROLA MASY CIAŁA

Istnieje przekonanie, że spożycie 100% soku owocowego przyczynia się do zwiększenia masy ciała. Poglądy te nie są jednak podparte wynikami badań naukowych.

W ostatnio przeprowadzonym badaniu, 78 otyłych pacjentów zostało przydzielonych do dwóch grup otrzymujących codziennie przez 12 tygodni 500 ml 100% soku pomarańczowego lub napoju kontrolnego. Taka ilość soku przekraczała ponad dwukrotnie zalecane spożycie w Europie, mimo to nie hamowała utraty masy ciała (Ryc. 2), ale wiązała się z większym spożyciem witaminy C i kwasu foliowego odpowiednio o 62% i 39%. Spożycie energii nie uległo zmianie, podczas gdy stężenie insuliny i profil lipidowy uległy znacznej poprawie w grupie badanej w stosunku do grupy kontrolnej.

Fruitjuicematters

W innym, tym razem nierandomizowanym badaniu, wzięło udział 25 osób o prawidłowej masie ciała i 25 osób otyłych. Uczestnicy badania spożywali dziennie przez 8 tygodni 750 ml 100% soku pomarańczowego. Pod koniec badania nie stwierdzono statystycznie istotnych zmian w składzie ciała. Odnotowano natomiast korzystne zmiany w następujących parametrach: stężenie cholesterolu całkowitego, LDL-C, CRP (marker stanu zapalnego) i całkowitej zdolności antyoksydacyjnej.

Co ciekawe, przegląd systematyczny 22 badań z udziałem dzieci wykazał, że spożycie 100% soku owocowego pomogło w dostarczeniu do organizmu korzystnych składników odżywczych bez przyczyniania się do rozwoju otyłości. Potwierdza to niedawna metaanaliza 8 prospektywnych badań z udziałem ponad 34 000 dzieci, która nie znalazła statystycznego i klinicznego związku pomiędzy spożyciem 100% soku owocowego, a wskaźnikiem masy ciała Z-score.

Wnioski

Wyniki badań sugerują, że spożycie 100% soku owocowego, szczególnie soku pomarańczowego:

•Nie wpływa na poziom glukozy i insuliny we krwi oraz nie wiąże się z ryzykiem rozwoju CT2;• Nie wpływa na poziom glukozy i insuliny we krwi oraz nie wiąże się z ryzykiem rozwoju CT2;
•Zmniejsza poziom cholesterolu całkowitego i LDL-C oraz zwiększa stężenie cholesterolu HDL;
•Jest źródłem hesperydyny oraz szeregu polifenoli i witamin, które wykazują działanie antyoksydacyjnie;
•Nie wpływa na skład ciała u osób dorosłych ani na przyrost masy ciała u dzieci, nawet w przypadku spożycia przez osoby dorosłe z nadwagą z lub bez diety o obniżonej kaloryczności.

Zastrzeżenie: Dołożono wszelkich starań, aby informacje zawarte w tym dokumencie były wiarygodne i potwierdzone. Informacje są przeznaczone wyłącznie do celów związanych z komunikacją niekomercyjną, wyłącznie dla specjalistów z dziedziny żywienia i zdrowia. Informacje podane w tej dokumentacji nie stanowią porady dietetycznej.

Przypisy
Ribeiro C et al. (2017)

Ribeiro C et al. (2017) Orange juice allied to a reduced-calorie diet results in weight loss and ameliorates obesity-related biomarkers: A randomized controlled trial. Nutrition 38: 13–19

Aschoff JK et al. (2016)

Urinary excretion of Citrus flavanones and their major catabolites after consumption of fresh oranges and pasteurized orange juice: A randomized cross-over study. Mol Nutr Food Res 60: 2602-2610.

Xi B. et al. (2014)

 Intake of fruit juice and incidence of type 2 diabetes: a systematic review and meta- analysis. PLoS ONE 9: e93471

Wang B. et al. (2014)

Effect of fruit juice on glucose control and insulin sensitivity in adults: a meta- analysis of 12 randomized controlled trials. PLoS ONE 9: e95323

Silveira JQ et al. (2015)

Red-fleshed sweet orange juice improves the risk factors for metabolic syndrome. Int J Food Sci Nutr 66:830-6

Zheng J et al. (2017)

Effects and Mechanisms of Fruit and Vegetable Juices on Cardiovascular Diseases. Int J Mol Sci 4: 18(3)

Crowe-White K et al. (2016)

Impact of 100% fruit juice consumption on diet and weight status of children: an evidence-based review. Crit Rev Food Sci Nutr 56: 871–884

Auerbach BJ et al. (2017)

Fruit juice and change in BMI: a meta-analysis. Pediatrics 139: pii e20162454

Murphy MM et al. (2017)

100% Fruit juice and measures of glucose control and insulin sensitivity: a systematic review and meta-analysis of randomised controlled trials. Journal of Nutritional Science 6 (e59): 1-15.

Atkinson RD et al. (2008)

Diabetes Care 2008 Dec; 31(12): 2281-2283.

Wang X et al. (2014)

British Medical Journal

Cesar TB et al. (2010)

Orange juice decreases lowdensity lipoprotein cholesterol in hypercholesterolemic subjects and improves lipid transfer to high-density lipoprotein in normal and hypercholesterolemic subjects. Nutr Res 30(10):689-94. 

Kurowska EM et al. (2000)

HDL-cholesterol-raising effect of orange juice in subjects with hypercholesterolemia. Am J Clin Nutr 72(5):1095-100.

Aptekmann NP& Cesar TB (2010)

Orange juice improved lipid profile and blood lactate of overweight middle-aged women subjected to aerobic training. Maturitas 67(4):343-7. 

Morand C et al. (2011)

Hesperidin contributes to the vascular protective effects of orange juice: a randomized crossover study in healthy volunteers. Am J Clin Nutr 93(1):73-80. 

Constans J et al. (2015)

Marked antioxidant effect of orange juice intake and its phytomicronutrients in a preliminary randomized cross-over trial on mild hypercholesterolemic men. Clin Nutr 34(6):1093-100.

Schär MY et al. (2015)

Orange juice-derived flavanone and phenolic metabolites do not acutely affect cardiovascular risk biomarkers: a randomized, placebo-controlled, crossover trial in men at moderate risk of cardiovascular disease. Am J Clin Nutr 101(5)

Grace KZS et al. (2015)

Investigation of cytokines, oxidative stress, metabolic, and inflammatory biomarkers after orange juice consumption by normal and overweight subjects. Food & Nutrition Research 59: 28147.

Imamura F. et al. (2015)

Consumption of sugar sweetened beverages, artificially sweetened beverages, and fruit juice and incidence of type 2 diabetes: systematic review, meta-analysis, and estimation of population attributable fraction. BMJ. 351: h3576